(ვაჟა-ფშაველას 150 წლის საიუბილეოდ)

"უკრტელეფილმის" მთავარი პროდიუსერი, სერგეი ლიტვინენკო, შეიძლება ითქვას, რომ უცხოელთაგან ჩემი ერთ-ერთი ყველაზე უახლოესი ადამიანია. მე ის უკრაინაში, კიევში შვიდწლიანი ცხოვრებისას გავიცანი და დავმეგობრდით. შესანისნავი პიროვნებაა, განათლებული, ერუდირებული, რამდენიმე უცხო ენის მცოდნე, საქართველოს, ქართველი ხალხისა და კულტურის მოყვარულ-დამფასებელი. ეს კი ის თვისებებია, რომელსაც ძლიერ ვაფასებ უცხოელში და საკმარის საბაბად მიმაჩნია იმისათვის, რომ მეც ასეთივე, მეგობრული გრძნობით განვიმსჭვალო მის მიმართ.

ბევრჯერ ვმსხდარვართ კიეველთა ელიტარულ აგარაკზე, ბაშტაში, სალაყბოში, მდინარე დნეპრის პირას, ფიჭვნარებში, გვიწვია მწვადები, გვისვია ჩვენებური ქართული, მარნის ღვინო, ან უკრაინული "გარილკა" და გვისაუბრია რაზე აღარ: მოყოლებული პოლიტიკიდან, დამთავრებული ფეხბურთითა და ლიტერატურით...

ლიტერატურაზე საუბარი სერგეისთან ყოველთვის საინტერესოა იმიტომ, რომ მას ძალიან უყვარს ქართული მწერლობა. იცის რუსთაველი, გურამიშვილი, ილია, აკაკი, ყაზბეგი, ვაჟა, გალაკტიონი, ფიროსმანი, წაკითხული აქვს ამ მწერალთა თითქმის ყველა ის ნაწარმოები, რაც კი რუსულად ან უკრაინულადაა ნათარგმნი.

თუმცა, უნდა ითქვას, რომ ამ მწერალთაგან ყველაზე დიდ დაინტერესებას ვაჟა-ფშაველას მიმართ იჩენს. არ ვიცი, ეს იმითაა გამოწვეული, რომ უნდა მასიამოვნოს როგორც ფშაველს, თუ სხვა რამ გარემოებით,მაგრამ, ფაქტი ფაქტად რჩება: ის ვაჟას აღმერთებს!

უკვე მესამე წელიწადია, რაც კიევში ვეღარ მივდივარ. ახლა მხოლოდ ინტერნეტის მეშვეობით ვუკავშირდებით მე და სერგეი ერთმანეთს და ტკბილ მოკითხვებს ვცვლით.

მას სულ იმისი სურვილი ქონდა, რომ სიცოცხლეში ერთხელ მაინც სწვეოდა საქართველოს.

შარშანწინ, სულ რამდენიმე დღით, საქმიანი ვიზიტით, კიდეც ჩამოფრინდა თბილისში მეუღლესთან, ულამაზესსა და უსათნოესს ქალბატონ ინასთან ერთად, მაგრამ მოხდა ისე, რომ ვერ მოხერხდა ჩვენი ჩარგალში გამგზავრება.

- არა, უთუოდ ჩამოვალ კიდევ ერთხელ და ვაჟას კუთხეს კი მაინც აუცილებლად ვნახავ! - მითხრა სერგეიმ გამომშვიდობებისას.

და აი, წელს ისინი კვლავ ესტუმრნენ საქართველოს. ამჯერად მთელი ერთი კვირით იყვნენ ჩამოსული სერგეი და ინა. დაბინავდნენ "რედისონში", მაგრამ დროის უმეტესი ნაწილი ლამის სულ ერთად გავატარეთ. საფუძვლიანად დავათვალიერებინე თბილისი, კახეთი, მცხეთა, ანანური და რაც მთავარია, ვიყავით ჩარგალში, ვაჟას ნაფუძარზე.
ფშავმა, ჩარგალმა და ვაჟა-ფშაველას სახლ-კარმა წარუშლელი შთაბეჭდილება დატოვა მათზე. აღფრთოვანებულები და აღგზნებულნი იღებდნენ ფოტოებს, ვიდეორგოლებს, პატარა ინტერვიუც კი ჩაიწერეს ვაჟას შესახებ ჩემგან იქაურობის ფონზე.

გაზაფხულის პერიოდი იყო, ცივ-სუსხიანი, ლილო-ჭრელოიანი მთა-გორები, ბატკან-ბატკანა ღრუბლებით მოფთილული ფხოვის ცა, კამკამით მოჩხრიალე ჩარგლურა, მზერაგამტარი ტყეები, ის-ის იყო ყოჩივარდებით, იებითა და ფურისულებით ნელსურნელდებოდა გარემო.

- პირდაპირ საკვირველია, - ამბობდა სერგეი, - რა უბრალო, რა მარტივია ხშირად გენიოსთა ყოფითი გარემო და რა სიდიადეს პოულობენ ამ პრიმიტივიზმში ისინი. ვაჟა-ფშაველა, რომელსაც თურმე აი, რა პირობებში უცხოვრია, არაფრით ჩამოუვარდება არც შევჩენკოს, არც შექსპირს და არც რომელიმე სხვა გრანდს მსოფლიო მწერლობისა. ყოველივე ამის შემდეგ კიდევ უფრო მეტად და ღრმად მინდა ჩავწვდე მის შემოქმედებას!

ჩვენი საექსკურსიო მარშრუტი კვირის მიწურულს მთაწმინდის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონის დათვალიერებით დავასრულეთ.

სწორედ აქ მოხდა შემთხვევა, რომლის გამოც ამ ჩანახატის დაწერა გადავწყვიტე:

ვაჟა-ფშაველას საფლავს რომ მივუახლოვდით, მის ირგვლივ რომელიღაც სკოლის მოსწავლეები მოგროვილიყვნენ პედაგოგების თანხლებით და მცირე ლიტრატურულ კომპოზიციას წარმოადგენდნენ; ცქრიალ გოგო-ბიჭები, ასე, ალბათ, სადღაც მეოთხე-მეხუთე კლასელები კითხულობდნენ პოეტის ლექსებს დეკლამაციით, არტისტიზმით, მქუხარედ, ომახიანად. ხელის აწევით, ემოციურად ეხვეწებოდნენ მასწავლებელს არა მე ვიტყვი ლექსს, არა მეო!

ულამზესი სანახაობა იყო ნორჩების თავგამოდება.

უყურებდნენ ჩემი სტუმრები ამ სპექტაკლს და თვალგაფართოებულნი სახტად დამრჩალიყვნენ.

- ეს რაა? - მკითხრა ბოლოს სერგეიმ, - რა ხდება აქ?
- სკოლის მოსწავლეებია, პოეტის ლექსებს კითხულობენ მის საფლავზე.
- რაიმე სავალდებულო ღონისძიებაა?
- არა. უბრალოდ, ჩვენთან ასეთი ტრადიციაა: პედაგოგებს ბავშვები პოეტის საფლავზე მოჰყავთ და აქ აკითხებენ საკუთარი სურვილით მის ლექსებს.
- რაზეა, რა თემაზეა ეგ ლექსები?
- თითქმის ყველა თემაზე. მაგრამ რაკი ვაჟა-ფშაველა მაინც უფრო ეპიკური, ჰეროიკული, პატრიოტული ჰანგის მგოსანია, ბავშვებიც უმეტესწილად პატრიოტუულ თემაზე დაწერილ მის ლექსებს კითხულობენ ამჯერად. აი, მაგალითად იმ ბიჭუნამ ახლა "არწივი" დაასრულა.
- ააა, "არწივი"? ვიცი მე ეგ ლექსი!.. - თქვა ფიქრებში წასულმა სერგეიმ და მეუღლეს გადაულაპარაკა: - ინა, აბა, სცადე და მოერიე ასეთი ერს, ასეთ ხალხს! მერე რა, რომ მცირერიცხოვანნი არიან, სამაგიეროდ სამშობლოს სიყვაულს აკვნიდან, ბავშვობიდანვე, სკოლის მერხიდანვე ითვისებენ!.. ფაქტიურად, ატომური სახელმწიფო, რუსეთი, აგვისტოს ომში ამათთან დამარცხებულია!..
- რაა, განა თქვენთან არ მიჰყავთ ბავშვები ტარას შევჩენკოს ძეგლთან და არ აკითხებენ მის ლექსებს? - შევუბრუნე კითხვა სერგეის.
- არა, ჩვენთან ასეთი რამ არ ხდება, რასაც მე ახლა აქ ვუყურებ... - თქვა მან და ვიდეოკამერა მომავალი გმირებისაკენ მიმართა, - საკვირველი ხალხი ხართ ქართველები, საკვირველი და ჭეშმარიტად იმსახურებთ პატივისცემასა და სიყვარულს!
-თქვენც, უკრაინელებიც, სერგეი, თქვენც კარგი ხალხი ხართ და ამიტომაც უყვარხართ ქართველ ხალხს.

გამოსამშვიდობებელი სუფრა ჩემთან, ოჯახში გაიმართა. დიდად კმაყოფილნი გაემგზავრნენ ჩემი უკრაინელი სტუმრები სამშობლოში.

- გაისადაც კიდევ ჩამოვალთ, ჩვენ გვიყვარს საქართველო! - თქვეს მათ.
- მობრძანდით, ჩვენთან სტუმარს ყოველთვის კეთილი გულით ელიან! - ვუთხარით ჩვენ.

ვიცი, აუცილებლად გვეწვევიან!